Beschreibung

İslâm mezhepleri tarihinin temel literatu?ru?nu? makâle, fırak ve milelnihal tu?ru? eserler oluþturmaktadır. Mu?ellifler bu eserler aracılıðıyla hem kendi zamanlarındaki hem de geçmiþ dönemlerindeki fırkalara dair göru?þlerini belirtmiþlerdir. Bunu da genellikle bir fırka þablonu u?zerinden yapmıþlardır. Þablonun biçimi ve içeriðine göre de farklı fırka gelenekleri ortaya çıkmıþtır. Bunlardan en meþhuru Eþ?arî ile Doðu Hanefî fırak geleneðidir. Sahip oldukları bilgi deðeri tartıþmaya açık olsa da söz konusu geleneklerdeki fırka tasnifleri, İslâm mezhepleri tarihinin en temel bilgi kaynaðı konumundadır. Bu baðlamda çalıþmanın konusu 15 ve 16. yu?zyılda Osmanlı coðrafyasında yaþamıþ Osmanlı âlimlerinin mu?stakil olarak veya eserinde bir yer ayırarak telif ettikleri fırka tasniflerinin tespit edilmesi ve incelenmesidir. Baþka bir deyiþle klasik dönemdeki mezhepler tarihi literatu?ru?nu?n Osmanlıdaki yansıması ortaya çıkarılmaya çalıþılmıþtır. Buna göre ilgili yu?zyılda yaþadıðı tespit edilen dokuz mu?ellif ve on u?ç fırka tasnifi incelenmiþtir. Ele alınan on u?ç tasnifin hepsinin mu?ellifine nispeti kesin deðildir. Bunlardan yedi tanesi kesin, altı tanesi þu?phelidir. Otantikliðin ciddi bir sorun olduðu bu dönemdeki literatu?ru? ortaya çıkarmayı amaçlayan çalıþmada, metinlerdeki fırka tasnifleri geçmiþle de mukayese edilerek Osmanlı mezhepler tarihi yazıcılıðı hakkında çıkarımlarda bulunulmuþtur. Hem Doðu Hanefî hem Eþ?arî fırak geleneðini takip eden yazıcılıkta mu?elliflerin en çok etkilendikleri isimler; Doðu Hanefî gelenekte Ebû Mutî? (ö. 318/930), Eþ?arî gelenekte Þehristânî (ö. 548/1153) ve daha çok Âmidî (ö. 631/1233) olmuþtur.
Tasniflerin içeriði söz konusu olduðunda Doðu Hanefî geleneðindeki metinler daha korumacı davranarak kendilerine ulaþan metni olduðu gibi aktarma tavrını benimserken Eþ?arî geleneðine tâbi mu?ellifler yeni tasnif denemelerinde bulunmuþlardır. Tu?rkçe fırak yazıcılıðının da baþladıðı bu dönemde, -bir tu?r yazıcılıðın olduðu kabul edilmekle birlikte- erken dönemdekine benzer þekilde gu?çlu? bir yazıcılıktan söz etmek þu an için zor göru?nmektedir.