Beschreibung

Yabancılık unsuru barındıran bir uyuþmazlık bakımından birden fazla devlet mahkemesinin yetkili olabileceði genel olarak kabul edilse de münhasır yetki kuralları milletlerarası yetki alanındaki bu temel kuralın istisnasını teþkil etmektedir. Devletlerin menfaatlerini yakından ilgilendiren bazı uyuþmazlıklar bakımından karþımıza çıkan münhasır yetki kuralları, münhasıran söz konusu devletin mahkemelerinin yetkisinin öngörüldüðü ve baþka devlet mahkemelerinin yetki kullanmasının kabul edilmediði kurallardır. Aralarında yeknesak AB hukukunun da bulunduðu bazı hukuk sistemlerinde forum devleti mahkemelerinin hangi hâllerde münhasır yetkili olacaðı açık bir kanuni düzenlemeyle tespit edilmiþse de Türk hukuku bu anlayıþı kabul etmemiþtir. Benzer þekilde, bu kuralların temel unsurları ve varlık sebepleri de bugüne kadar doktrinde kapsamlı þekilde ele alınmamıþtır. Bu eksikliði giderme hedefiyle yola çıkan çalıþmamızda münhasır yetki kavramı dört bölümde incelenmiþtir. İlk bölümde milletlerarası yetki kavramının anlamı ve devletlerce milletlerarası yetki kuralları ihdas edilirken göz önünde bulundurulan temel alınan esaslar incelenmiþtir. İkinci bölümde münhasır yetki kavramının anlamı, varlık sebepleri, temel özellikleri ve iþlevleri ortaya konmuþtur. Üçüncü bölümde Türk hukuku ve karþılaþtırmalı hukukta karþımıza çıkan bazı milletlerarası yetki kurallarının münhasır yetki kuralı teþkil edip etmediði tartıþılmıþ ve Türk hukukundaki münhasır yetki kuralları tespit edilmeye çalıþılmıþtır. Son bölümde ise münhasır yetki kavramı ile baðlantılı bazı konular arasındaki iliþki ele alınmıþtır.