Beschreibung

Bir edebî tür olarak denemenin bizim edebiyatımızda öne çıkan türlerden biri olduðu söylenemez. Tanzimat'a kadar hâkim edebi tür þiirdir. Tanzimat sonrası roman, hikâye ve tiyatro, kurmaca türler olarak görülmeye baþlar;- ama deneme yoktur!

Deneme, yazarın birey olarak öznelliðini ifþâ eder. Deneme yazarına göre herþey, ‘ona, yazara göre'dir. Osmanlı entelijansiyası, öznelliðini açıða çıkarmada dâimâ isteksiz davranmıþtır: Þiir, öznelliði örtbas eder; denemeyse, açıða çıkarır.

Deneme, Cumhuriyet'le birlikte var'dır. Ataç, Sabahattin Eyuboðlu, Suut Kemal Yetkin, Vedat Günyol, Salâh Birsel, Nermi Uygur, Memet Fuat... Nedense, bu ilk kuþaktan sonra, deneme gözden düþmüþ gibi görünür. Füsun Akatlı ve Enis Batur dıþında, deneme türüne ehliyetle iltifat eden pek kimse yoktur.

İlginçtir: Þimdi sevgili Orçun'la birlikte genç deneme yazarlarının görünmeye baþladıklarına tanık oluyoruz. Bu, gerçekten iyiye âlâmet!

Orçun, þimdi elinizdeki Denemeden Bilemezsin'in II. cildinde [200. fragman], bir ‘önsöz' yazma durumunda kaldıðında þöyle düþünmüþ: 'Adı ‘ön söz' olsa da deneme elbet. Denemeden baþka ne yazar, denemekten baþka ne yaparım ki?'

Denemeden Bilemezsin – Fragmanlar II'de Orçun, bu türde iki farklı üslûbun farkındadır: 'Evet, Ataç'çıl, Uygur'gil denemeleri seviyorum da Birsel'leyin de kalem oynatmak gerek arada.'

Oktay Akbal, kısa öykülere ‘öykücük' demiþti. Orçun da arada ‘denemecik'ler yazıyor;- daha da ileri giderek denemeyi minimalize ediyor âdeta... Deneme bir fragman'a indirgenebilir mi? Orçun ‘pekâla olur! demeye getiriyor;- oluyor da!..

Entelektüel donanım, gülen düþünce, ‘ruha da göze dört kol çengi' ‘aylak bir üslûp'…ve cesur bir öznellik…

Daha ne olsun ki!

Hilmi YAVUZ