Beschreibung

İhyâu Ulûmi'd-Dîn'in otuz ikinci kitabı olan ve eserin 'İnsanı Âhirette Kurtaran Faziletler' (Mu?nciyât) başlıklı son cildinde yer alan Kitâbu?'s-Sabr ve'ş-?u?kr'de Gazzâlî, sabır ve şu?ku?r kavramlarını konu edinir. Sabır ve şu?kru? yalnızca ahlâkî birer fazilet olarak ele almakla yetinmez; onların mahiyetini, unsurlarını, farklı tezahu?rlerini ve birbirleriyle olan mu?nasebetlerini ayrıntılı bir tahlile tâbi tutar. Sabrın konusu olan imtihanlar ile şu?kru?n konusu olan nimetleri çeşitli yönleriyle inceleyerek sabır ve şu?ku?rden hangisinin hangi şartlarda daha u?stu?n olduğu meselesini tartışır. Bu çerçevede insanın sabreden ve şu?kreden bir varlık olarak âlemdeki konumunu belirlemeye çalışırken, insan fiillerinin iki temel kategorisi olan taat ve masiyeti de sabır ve şu?ku?r kavramlarıyla ilişkilendirir.

Gazzâlî'nin kavramları lafızların sınırları içerisinde değil, taşıdıkları mânalar ve farklı durumlarda kazandıkları hu?ku?mler u?zerinden değerlendiren analitik yaklaşımı eseri farklı bir noktaya taşır. Genelgeçer hu?ku?mler vermek yerine her meseleyi kendi şartları içerisinde ele alan Gazzâlî, böylece sabır ve şu?ku?r arasındaki ilişkinin tek yönlu? bir u?stu?nlu?k sıralamasına indirgenemeyeceğini ortaya koyar. 'Nimet' ve 'imtihan' kavramları etrafında yoğunlaşan tahlillerle de eserin du?şu?nsel çerçevesini daha da genişletir. Gazzâlî'nin nimetin mahiyetine ve Allah'ın varlıkları yaratmasındaki hikmetlere ilişkin açıklamaları, sabır ve şu?ku?r bahsini bireysel ahlâkın sınırlarının ötesine taşıyarak insan, âlem ve ilâhî hikmet arasındaki ilişkinin incelendiği kapsamlı bir du?şu?nce alanına dönu?ştu?ru?r.