Beschreibung

İslâmî ilimlerin en önemli sahalarından olan kelâm ilmi, itikadî mezheplerce çeþitli birleþmeler ve ayrıþmalar dâhilinde þekillenmiþtir. Özellikle Eþ'ariyye ve Mu'tezile kelâmcılarının geliþtirdikleri anlayıþlar, çeþitli ıstılâhlar baðlamında kâh ortak bir paydada buluþmuþ kâh bir tartıþma zemini oluþturmuþtur. İmam Gazzâlî öncesi kelâmcılar, ünlü Mu'tezilî âlimi Ebû Hâþim el-Cübbâî'den itibaren hâlleri savunanlar ve savunmayanlar þeklinde ikiye ayrılmıþtır. İmâmü'l-Harameyn el- Cüveynî, bu noktada, alana yön veren en önemli âlimlerden biri olarak İmam Bakıllânî gibi önemli isimleri örnek almıþ ve İslâm düþüncesinin yönlenmesinde İmam Gazzâlî gibi mühim isimlere hocalık etmiþtir. Fakat o, el-Burhân isimli eserinden önce Bakıllânî etkisinde, kelâm atomculuðunun tümeller modeli olan hâller teorisini benimserken bu çalıþmasında beþ tümel esaslı felsefî tanım anlayıþına yakın durmuþtur. Tanım veya Hakikat: Cüveynî'nin Kelâm Sisteminin Analizi, Eþ'arî kelâm sisteminin geliþmesinde büyük rol oynayan Cüveynî'nin kelâmî temellendirmelerini ele alır. Kelâm ilmi açısından okur için bir hayli açıklayıcı olan bu çalıþmanın ilk bölümünde hâller teorisinin daha iyi anlaþılabilmesi için genel bir çerçeve çizilerek tümeller tartıþması açıklanmaktadır. İkinci bölümde bu tartıþma göz önünde bulundurulup kelâmî tanımların da malzemesi olarak hâller teorisi incelenmekte, bu inceleme esnasında Aristocu felsefe, Platon'un idealar kuramı ve Stoacılar üzerinden karþılaþtırmalar yapılmaktadır. Son bölümde ise kelâmcıların, hâller teorisine dair teknik açıdan nasıl bir tanım anlayıþı geliþtirdiklerinin altı çizilmekte ve Cüveynî'nin deðiþen kelâm anlayıþının izleri sürülmektedir.