Beschreibung

Roni Marguiles'in "Bugün Pazar, Yahudiler Azar" adlı denemesi, özellikle de 1950'lerden 70'lere, oradan günümüze uzanan bir süre içinde İstanbul Yahudilerine iliþkin gözlemlerinden oluþuyor:

"... o yılların, o mutlu, kaygısız, pespembe çocukluk yıllarımın Yahudi cemaatini, bugün ne kadar dıþında olursam olayım, içimde hoþ ve hüzünlü bir sevgi duygusu uyanmadan düþünmem nasıl mümkün olabilir?"

Ama çocukluk günlerinin pembe bir anlatımından ibaret deðil bu deneme... Margulies, çocukluk yıllarını, o yılların İstanbul'unu anlatırken, daha eskilere de uzanıyor:

"1920'lerde Berlin'den kalkıp gelen bir Margulies'in, bilmem ne zaman Odessa'dan kaçıp gelen bir Lyova'nın İstanbul'u ne kadar garipsediklerini, kendilerini ne kadar kötü ve yalnız hissettiklerini hayal bile etmek zor benim için. Hepsi birer hayat kurdular ama iþte, o inanılmaz dayanıklılıðıyla insanoðlunun."

Bu kitap, İstanbul'un geçmiþine, azınlıkların oluþturduðu mozaiðe düzülmüþ övgülerden biri deðil. İçinde o türden bol ‘malzeme' olmasına raðmen:

"... babaannemin anadili Rusça, anneanneminki garip bir İspanyolcaydı. Yahudi bayramlarında birinin evinde gefülte fisch (balık dolması) ve kaz ciðeri patesi, diðerininkinde ‘gaya' (gelincik) balıðı ve beyaz reçel yerdik."

Margulies, bir "azınlık kimliði" üzerinden kurmaya çalıþmıyor eski İstanbul'u. Yahudiliðin günümüz Türkiye'sindeki problemli yanları üzerinde de duruyor:

"Yahudiler Varlık Vergisi'nden sonra bir daha mülk almadılar, paralarını hemen hareket ettirilemeyecek hiçbir þeye baðlamadılar. İþte, yine, Danon dedem: zengin öldü, ama öldüðünde paradan baþka hiçbir þeyi yoktu. Parası da devletin eriþemeyeceði bir yerde, yurtdıþındaydı. "Ni vapor en la Mar Nero, ni mujer de Rumania, ni kaza en Turkiya" sözünü ettiðini çok duymuþumdur: Ne Karadeniz'de vapur, ne Romanya'dan kadın, ne Türkiye'de ev."

XX. yüzyıl boyunca Yahudiliðin þu ya da bu þekilde içinde rol oynadıðı büyük insani trajedilere de deðiniliyor tabii:

"Aþaðılanan, ırkçılıða maruz kalan azınlıkların ayrımcılıðın her türüne karþı olmaları, her tür ırkçılıða karþı her an tetikte ve hoþgörüsüz olmaları makul bir beklenti ama, heyhat, gerçeklik öyle deðil. (...)Peter Çekoslovak Yahudisiydi. Çocuk yaþta Amerikan orduları tarafından bir toplama kampından kurtarılmıþtı. Kolundaki mavi döðme kamp numarasıydı. Ve soykırımdan kıl payı kurtulmuþ, faþizmi bizzat yaþamıþ olan Peter, bir Arap Yahudisine "zenci" diye baðırıyordu!"