Beschreibung

Namuslu olabilecek kadar sâhib-i iz'ân olmayanların sulûk edecekleri tarîk, hile ve mefsedettir! Nevþehirli bir Osmanlı Rumu olan Doktor Arhangelos Gavril tarafından 1911'de kaleme alınan Anadolu Osmanlı Demiryolu ve Baðdat Demiryolu Þirket-i Osmaniyesi İdaresinin İçyuzu, Anadolu ve Baðdat demiryollarının iþleyiþi ve çalıþma koþulları hakkında oldukça canlı tasvirler içeriyor ve þirket yönetiminin haksız uygulama, yolsuzluk ve kanun tanımazlıklarına, bilhassa II. Abdulhamit yönetiminin kimi ileri gelenleri ile þirket idaresi arasındaki samimi iliþki ve menfaat ortaklıðına ve bunun halka ve ulkeye bedeline dair bir iddianame niteliði taþıyor. Doktor Gavril, yıllarca çalıþtıðı þirkette edindiði deneyimler ve bir araþtırmacı titizliðiyle derlediði belgeler aracılıðıyla þirketin yolsuzluk ve kanunsuzluklarını okura sunarken, Anadolu Demiryolları Þirketi'nin -en baþta Genel Mudur Huguenin olmak uzere- yabancı sermaye aðırlıklı yönetimini aðır ithamlarla suçluyor ve demiryolu hattı idaresinin denetimi ve ıslahına iliþkin Osmanlı yurtseverliði ve meþrutiyetçiliðini temel alan bir siyasal pozisyonu savunuyor. Üstelik Gavril'in her satırından, demiryolu hattında çalıþan emekçilere karþı derin bir ilgi ve yakınlık ile hattın gerçek sahibi olarak nitelediði Osmanlı halkının menfaatlerini gözetmenin en ustun deðer olduðunun idrakindeki yurtsever bir bilinç suzulmekte. Demiryolu emekçilerinin þirket idaresinin keyfilik ve zorbalıklarına karþı örgutlenme çabaları ve gerçekleþtirdikleri grevin de örgutleyicilerden olan Gavril'in ilk elden tanıklıkları, geç dönem Osmanlı emek ve iktisat tarihçiliði açısından paha biçilmez bir kaynak. Memleketin ilk modern buyuk projesinin kilometre garantili sözleþmeleri, tarifelerde þirket yararına yapılan oynamalar, akraba kayırmacılıðı, liyakatsiz atamalar, sermayeye hukumet eliyle aktarılan devasa kamu kaynakları, siyaset ile ticaretin iç içe geçiþi ve elbette acımasız emek sömurusune dair içerden bilgiler aktaran Doktor Gavril'in bu tarihi vesikası, ne hazindir ki yuz yıl sonrasının okuruna da pek tanıdık gelecek! Stefo Benlisoy'un Önsöz'uyle...