Beschreibung

Bir metni anlamak, ona belirli bir yön vermek midir, yoksa metnin olası tüm yönlerine
açık kalarak onu çoğaltmak mı? Yönsüz Okuma, edebiyat eleştirisinin alışıldık yollarına
bu temel soruyla yaklaşan, yerleşik yorum kalıplarını sarsan ve metni yeniden
düşünmeye çağıran güçlü bir çalışma.
Peyami Safa'nın Fatih-Harbiye romanı, Türk edebiyatında uzun yıllar boyunca Doğu-Batı
karşıtlığı ekseninde okunmuş; karakterler ve mekânlar bu ikili zıtlığın temsilcileri olarak
yorumlanmıştır. Ancak bu yaklaşım, metnin imkânlarını genişletmekten çok daraltan bir
alışkanlığa dönüşür. Ayda Ontaç Güner, bu kitapta söz konusu yorum geleneğini
eleştirel bir dikkatle yeniden masaya yatırarak romanı tek bir doğrultuya mahkûm eden
bu 'yönlü okuma' biçimini sorgular.
Yazar, metnin anlamını sabitleyen bu yaklaşımın karşısına 'yönsüz okuma' kavramını
yerleştiriyor. Bu kavram, edebî metnin doğasına ilişkin esaslı bir teklif olarak öne çıkar.
Edebiyat, anlamın çoğaldığı bir sahadır. Metin, kendisini sınırlayan yorumlara karşı
direnir; farklı bağlamlarda yeniden açılır, yeni anlam katmanları üretir. Bu çalışma, tam
da bu çoğulluk imkânını görünür kılmayı hedefler.
Yönsüz Okuma, Fatih-Harbiye'yi Doğu ve Batı karşıtlığındaki sınırlı çerçevenin dışına
taşıyarak ara mekân, çok kültürlülük, karakterin canlılığı ve anlatının çoğul doğası
üzerinden yeniden düşünür. Mekânın ilişkiler ağı içinde kurulduğunu, karakterlerin ise
dönüşüm potansiyeli taşıdığını gösterir. Böylece romanın zannedildiği gibi iki kutuplu
bir yapıdan ibaret olmadığını; heterojen, belirsiz ve dinamik bir anlam alanı sunduğunu
ortaya koyar.