Beschreibung

Burada çalıþmamızı hazırlarken baþvurduðumuz kaynaklar ve takip ettiðimiz metot hakkında, ayrıntıya girmeksizin, ana hatlarıyla bilgi vermek istiyoruz. Kaynaklarımızın baþında Kur'an-ı Kerim gelmektedir. Hz. Peygamber'in hayatı, Kur'ân-ı Kerim'den baðımsız düþünülemez. Onda Peygamberimiz dönemindeki savaþlar, antlaþmalar, yahudilerle, hristiyanlarla, münâfıklarla ve bedevîlerle iliþkiler, hicret, Hz. Peygamber'in hayatı ve eþleri, beþerî yönü, peygamberliði, yetki ve sorumlulukları, kendisine yönelik uyarılar, teselliler vb. konularda bol miktarda bilgiler yer almaktadır. O nedenle kaynaklarımızın baþında Kur'an-ı Kerim'e yer verdik. Çünkü Vâkıdî ve İbn Hiþâm gibi en eski siyer müellifleri bile bu hususu ihmal etmemiþler, kitaplarında pek çok olayın ve özellikle gazvelerin Kur'an-ı Kerim'e yansıması konusuna özel bölümler ayırmıþlardır. Biz de bir konuyu ele alırken Kur'an-ı Kerim'in o konuyla ilgili âyet veya sûrelerinden geniþ ölçüde faydalandık. Çoðu zaman âyetlerin tam meâli yerine ifade ettiði anlamı vermeyi tercih ettik.
İkinci temel kaynaðımız hadis külliyâtıdır. Bu kitaplarda Hz. Peygamber'in hayatının ve kiþiliðinin tüm yönleriyle ilgili olan, hattâ siyer-meðâzî ve genel tarih kitaplarında bulunmayan bilgiler yer almaktadır. Hadisleri kullanırken de metnin tam çevirisi yerine çoðu defa ifade ettiði anlamı vermeyi tercih ettiðimizi burada belirtmek istiyoruz.
Kur'an-ı Kerim ve hadis kitaplarının dıþında en eski siyer-meðâzî kitaplarıyla, genel tarih kitaplarının ilgili bölümleri baþlıca kaynaklarımızı oluþturmaktadır. Bu arada, en eski sîre müelliflerinden Mûsa b. Ukbe'nin eserinden istifade eden İbn Abdilber, İbn Seyyidinnâs ve aynı zamanda olayları mükemmel bir þekilde tasvir eden Makrîzî gibi muahhar müelliflerin siyerle ilgili kitaplarından istifade etmeyi de ihmal etmedik. Bu kaynaklar önemlidir. Çünkü Mûsa b. Ukbe'nin kitabı adı geçen müellifler tarafından kullanılmıþ, ancak daha sonra kaybolmuþtur.
Ayrıca, klasik kaynaklarımızdaki bilgilerin günümüzle baðlantısını daha iyi kurabilmek amacıyla, Ali İzzetbegoviç ve Câbirî gibi yakın tarihimizin ünlü düþünürlerinin deðerlendirmelerini de gözardı etmedik. Bu arada, son zamanlarda Hz. Peygamber'in hayatını veya hayatının ve þahsiyetinin çeþitli yönlerini ele alan kıymetli araþtırmalar yapıldıðını da belirtmek gerekir. Bu sahadaki kıymetli tebliðleri ihtiva eden Türkiye Diyanet Vakfı'nın düzenlediði Kutlu Doðum Sempozyumlarını ve Ebedî Risâlet Sempozyumu'nu burada örnek olarak hatırlatmak isteriz. Ayrıca Mevlânâ Þiblî ve Muhammed Hamidullah gibi ciddi araþtırmacıların eserlerini ve bu arada farklı bakıþ açılarını yansıtmak amacıyla Hz. Muhammed (s.a.s.) hakkında Batı literatüründe yer alan araþtırmaları ihmal etmedik. Bu eserleri kullanırken gerekli gördüðümüz durumlarda okuyucuyu aydınlatmak amacıyla atıfta bulunduðumuz araþtırmalar hakkındaki kanaatimizi dipnotlarda kısaca verdik. Keza, özellikle bazı kısımları kaleme alırken, çaðdaþ yazarların konumuzla ilgili görüþlerini de dikkate aldık. Çalıþmamızı bir tartıþmalar dizisi haline getirmek istemedik. O nedenle çaðdaþ siyer yazarlarının eserlerinde gördüðümüz ve bizce hatalı olan hususlara cevap yetiþtirmek gibi bir hedefimiz olmamıþtır.
Kaynaklarımız hakkında bu kısa bilgiyi verdikten sonra çalıþmada takip ettiðimiz metotla ilgili olarak da bazı açıklamalarda bulunmak istiyoruz. Hedefimiz Hz. Peygamber'in hayatını, faaliyetlerini ve örnek alınması gereken kiþiliðini ortaya koymaktır. Ancak, Kur'an-ı Kerim, hadis kitapları ve İslam tarihinin ilk kaynaklarındaki gerçek peygamber tasviri ile, tarihin seyri içinde, zamanla halkın muhayyilesini besleyen, özellikle bazı edebî eserlerdeki peygamber anlayıþı arasında ciddî farklar bulunduðu bir hakikattir. İkinci grupta yer alan mesela Ahmed Mürþid Efendi'nin (ö. 1761) Ahmediyye adlı eseri ve Muhammed Bîcan'ın Muhammediyye gibi bazı kitapların, halktaki peygamber sevgisini geliþtirmeye yönelik olumlu katkısından bahsedilebilir. Ancak, adı geçen eserlerde olduðu gibi, bu tür kitaplarda, uydurma hadis mecmualarında bile bulunmayan ve Hz. Peygamber'in sahih sünnetiyle tamamen çeliþen rivayetler de yer almaktadır. Uydurma rivayetlerin ya da zaman içerisinde yaþayan kültürün bir parçası haline dönüþen edebî tasvirlerin, gerçek hayatın ve örnek alınabilecek davranıþların yerini almaması gerektiði açıktır. Bu tür rivayetlerin zaman zaman ana kaynaklarda da yer aldıðını belirtmek gerekir.
Kaynaklarda zaman zaman Hz. Peygamber'e beþer üstü vasıflar yükleyen, onun þahsını ve hayatını insanüstü özelliklerle süslemeye çalıþan rivayetler yer almaktadır. Oysa bu rivayetler Peygamber'i tanıma bakımından elveriþli olmadıðı gibi, hem târihî gerçeklere uygunluk ve hem de rivayet kritiði açısından doðru deðildir. Araþtırmamızda, ciddî bulmadıðımız bu tür rivayetlere yer vermemeye çalıþtık. Kur'an-ı Kerim'i, Hz. Peygamber'in hayatını ve ahlâkî kiþiliðini bir bütünlük içerisinde dikkate alarak bunlara ters düþen rivayetleri kullanmadık. Hurafeden ve efsaneden arınmıþ duru bir metin hazırlamaya gayret ettik.
Olayları doðru bir þekilde tespit etmeye çalıþtık. Her þeyden önce çalıþmamızı, genel kabul gören, doðru ve saðlam kabul ettiðimiz rivayetleri esas alarak hazırladık. Okuyucunun kaynaða müracaatını kolaylaþtırmak amacıyla konuyla ilgili bilgileri aldıðımız yerleri dipnotta verdik. Dipnotlarda çok sayıda, bazen yirmi veya otuz kadar kaynaðı kaydetmek mümkün olmakla beraber, çalıþmamızı bir dipnot yıðını hâline getirmemek için, konu hakkında geniþ ve doyurucu bilgi veren en eski iki veya üç temel kaynaðın, þayet varsa bir veya iki araþtırmanın adını kaydetmekle yetindik. Bununla birlikte, faydalandıðımız kaynakların tümünü Bibliyografya'da vermeyi ihmal etmedik. Eðer ele aldıðımız olayla ilgili ikinci derecede saðlam olabileceðine ihtimal verdiðimiz bilgiler varsa, bunları gerekli gördüðümüz durumlarda dipnotta kaynaðını göstermek suretiyle metinde kaydettik.
Yine gerekli gördüðümüz yerlerde rivayetler ve olaylar üzerinde yapmıþ olduðumuz tahlilleri kaydetmenin kitabın hacmini artıracaðını ve okuyucuyu yoracaðını düþünerek, tercih ettiðimiz bilgileri vermekle yetindik. Bir baþka ifade il