Beschreibung

Koruma Sorumluluğu Kurumsallaşma Çabası Libya Örneği

Dr. M. Hüseyin BUZO?LU



İÇİNDEKİLER

TE?EKKÜR....................................................................................................... 7

İÇİNDEKİLER.................................................................................................. 9

KISALTMALAR ............................................................................................ 15

GİRİ?................................................................................................................ 17

BİRİNCİ BÖLÜM

İNSANİ MÜDAHALEDEN KORUMA SORUMLULU?UNA:

MÜDAHALE VE DEVLETLERİN EGEMENLİ?İ

ULUSLARARASI KOMİSYONU'NUN ARALIK 2001 TARİHLİ

'KORUMA SORUMLULU?U' BA?LIKLI RAPORU

1. ULUSLARARASI HUKUKTA İNSAN HAKLARI VE

MÜDAHALE ........................................................................................ 27

1.1. İnsan Hakları ve Gelişimi............................................................ 27

1.2. BM Nezdindeki İnsan Hakları Çalışmaları................................. 30

1.3. Müdahale...................................................................................... 34

1.4. İnsani Müdahale........................................................................... 40

1.4.1. Uluslararası Hukukta İnsani Müdahalenin Yeri ............... 45

1.4.1.1. İnsani müdahalenin uluslararası hukuka

uygunluğu sorunu............................................... 51

1.4.1.1.1. İnsani müdahalenin meşru olduğunu

savunan görüşler ................................ 52

1.4.1.1.2. İnsani müdahalenin meşru olmadığını

savunan görüşler ................................ 55

1.4.1.1.3. Lehte ve aleyhte görüşlerin

karşılaştırılması .................................. 57

1.4.2. BM Antlaşması'nın, Uluslararası Hukukta İnsani

Müdahaleye Kaynaklığı Sorununda, Antlaşma'nın 2.

Maddesinin İncelenmesi .................................................. 67

1.4.2.1. Egemenlik ........................................................... 68

1.4.2.2. Ulusal yetkiye müdahale etmeme....................... 70

1.4.2.3. Kuvvet kullanma yasağı ..................................... 71

1.4.2.4. Yardımcı olma yükümlülüğü.............................. 72

10

1.4.2.5. Üye olmayan devletlerin de ilkelere uyma

yükümlülüğü ...................................................... 73

1.4.3. Güvenlik Konseyi Kararlarının Alınması, Etkisi ve

Yaptırım Gücü.................................................................. 74

1.5. Koruma Sorumluluğu .................................................................. 76

1.5.1. Koruma Sorumluluğunun Tarihsel Süreci....................... 77

1.5.2. Müdahale ve Devletlerin Egemenliği Uluslararası

Komisyonu'nun Aralık 2001 Tarihli 'Koruma

Sorumluluğu' Başlıklı Raporu ........................................ 84

1.5.2.1. Koruma sorumluluğunun temel ilkeleri............. 87

1.5.2.1.1. Koruma sorumluluğunun temel

prensipleri........................................... 87

1.5.2.1.2. Koruma sorumluluğunun

temelleri.............................................. 88

1.5.2.1.3. Koruma sorumluluğunun

unsurları.............................................. 89

1.5.2.1.4. Koruma sorumluluğunun

öncelikleri........................................... 90

1.5.2.2. Koruma sorumluluğunda askeri

müdahalenin ilkeleri........................................... 90

1.5.2.2.1. Haklı neden eşiği................................ 91

1.5.2.2.2. Ölçülülük prensipleri ......................... 96

1.5.2.2.3. Uygun otorite ................................... 102

1.5.2.2.4. Operasyon prensipleri...................... 117

1.5.2.3. Koruma sorumluluğunun temel unsurları........ 120

1.5.2.3.1. Önleme sorumluluğu ....................... 121

1.5.2.3.2. Tepki vermek sorumluluğu.............. 129

1.5.2.3.3. Yeniden inşa sorumluluğu............... 133

1.5.2.4. Koruma sorumluluğunda askeri müdahale...... 139

1.5.2.5. Komisyon'un BM'e tavsiyeleri ....................... 148

11

İKİNCİ BÖLÜM

KORUMA SORUMLULU?UNUN KURUMSALLA?MASI

YÖNÜNDEKİ GELİ?MELER

2.1. Koruma Sorumluluğu ve Tehditler, Meydan Okumalar ve

Değişim Üst Düzey Şahsiyetler Grubu'nun 2004 Tarihli

Raporu........................................................................................ 151

2.2. BM Genel Sekreteri Kofi Annan'ın 2005 Yılı Raporu............. 157

2.3. 2005 BM Dünya Zirvesi Sonuç Belgesi.................................... 160

2.4. Güvenlik Konseyi'nin 'Silahlı Çatışmalarda Sivillerin

Korunması' Başlıklı 1674 (2006) Sayılı Kararı ....................... 164

2.5. 'Koruma Sorumluluğu'nun Yürürlüğe Konulması' Başlıklı

2009 Yılı BM Genel Sekreteri Raporu...................................... 166

2.6. BM Genel Kurulu'nun 14 Eylül 2009 tarihli ve 63/308

Sayılı Koruma Sorumluluğu Kararı .......................................... 182

2.7. 'Erken Uyarı, Değerlendirme ve Koruma Sorumluluğu'

Başlıklı 2010 Yılı BM Genel Sekreteri Raporu........................ 183

2.8. 'Koruma Sorumluluğunun İcrasında Bölgesel ve Alt

Bölgesel Anlaşmaların Rolü' Başlıklı 2011 Yılı BM

Genel Sekreteri Raporu.............................................................. 186

2.9. 'Koruma Sorumluluğu: Hızlı ve Kararlı Şekilde Tepki

Göstermek' Başlıklı 2012 Yılı BM Genel Sekreteri

Raporu........................................................................................ 192

2.10. 'Koruma Sorumluluğu: Devletlerin Yükümlülüğü ve

Önleme' Başlıklı 2013 Yılı BM Genel Sekreteri Raporu ........ 199

2.11. 'Kollektif Yükümlülüğümüzü Yerine Getirmemiz:

Uluslararası Katkı ve Koruma Sorumluluğu' Başlıklı

2014 Yılı BM Genel Sekreteri Raporu...................................... 204

2.12. 'Temel ve Kararlı Bir Yükümlenme: Koruma

Sorumluluğunun İcrası' Başlıklı 2015 Yılı BM Genel

Sekreteri Raporu ........................................................................ 215

2.13. 'Gelecek 10 Yılda Koruma Sorumluluğu: Kollektif Eylemi

Yürürlüğe Koymak' Başlıklı 2016 Yılı BM Genel Sekreteri

Raporu........................................................................................ 224

2.14. 'Koruma Sorumluluğunun İcrası: Önleme Konusunda

Yükümlülük İlkesinin Uygulaması' Başlıklı 2017 Yılı BM

Genel Sekreteri Raporu.............................................................. 230

2.15. 'Koruma Sorumluluğu: Erken Uyarıdan Hızlı Müdahaleye'

Başlıklı 2018 Yılı BM Genel Sekreteri Raporu........................ 237

2.16. BM Genel Kurulu'nun 25 Haziran 2018 Tarihli Koruma

Sorumluluğu Konulu Görüşmeleri............................................ 246

12

2.17. 'Koruma Sorumluluğu: Önleme Konusundaki Tecrübeden

Edinilen Öğretiler' Başlıklı 2019 Yılı BM Genel Sekreteri

Raporu........................................................................................ 266

2.18. 'Müdahaleyi Öncelik Yapmak ve Müdahale Olanaklarını

Güçlendirmek: Kadınlar ve Koruma Sorumluluğu' Başlıklı

2020 Yılı BM Genel Sekreteri Raporu...................................... 272

2.19. 'Suçların Önlenmesini Geliştirmek: Soykırımın Önlenmesi

ve Koruma Sorumluluğu Bürosu'nun Çalışmaları' Başlıklı

2021 Yılı BM Genel Sekreteri Raporu...................................... 277

2.20. Güvenlik Konseyi Kararlarında Koruma Sorumluluğu ............ 283

2.20.1. Güvenlik Konseyi'nin 1894 (2009) Sayılı Kararı......... 285

2.20.2. Güvenlik Konseyi'nin 2150 (2014) Sayılı Kararı......... 286

2.20.3. Güvenlik Konseyi'nin 2171 (2014) Sayılı Kararı......... 287

2.21. Avrupa Konseyi ve Koruma Sorumluluğu................................ 288

2.22. Avrupa Parlamentosu'nun 18 Nisan 2013 Tarihli Koruma

Sorumluluğu Kararı ................................................................... 291

2.23. Afrika Birliği ve Koruma Sorumluluğu..................................... 294

2.24. Koruma Sorumluluğuna Konu Raporlar ile Belgelerin

Genel Bir Değerlendirmesi........................................................ 297

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

KORUMA SORUMLULU?U VE LİBYA'YA 2011 ASKERİ

MÜDAHALESİ

3. KORUMA SORUMLULU?U VE LİBYA ÖRNE?İ ...................... 309

3.1. Libya Siyasi Tarihi ve Muammer Kaddafi Dönemi ................. 309

3.2. Libya'nın Ekonomik Kaynakları............................................... 314

3.3. Arap Baharı ve Libya'daki Gelişmeler ..................................... 316

3.3.1. Bölgedeki Gelişmeler..................................................... 317

3.3.2. Libya'daki Gelişmeler ................................................... 320

3.4. Güvenlik Konseyi'nin Libya'ya İlişkin Kararları..................... 331

3.4.1. BM Güvenlik Konseyi'nin 26 Şubat 2011 Tarih

ve 1970 Sayılı Kararı ..................................................... 331

3.4.2. BM Güvenlik Konseyi'nin 17 Mart 2011 Tarih

ve 1973 Sayılı Kararı ..................................................... 341

3.5. BM Güvenlik Konseyi'nin Libya'ya Askeri Müdahale

Kararlarının Koruma Sorumluluğu Bağlamında

Değerlendirilmesi....................................................................... 355

13

3.6. Yeniden İnşa Sorumluluğu ve BM Güvenlik Konseyi'nin

Libya Krizi Sonrası Libya Hakkında Aldığı Diğer Kararlar.... 364

SONUÇ ........................................................................................................... 383

KAYNAKLAR............................................................................................... 391

EKLER ........................................................................................................... 413

EK-1 BİRLE?Mİ? MİLLETLER GÜVENLİK KONSEYİ'NİN 26

?UBAT 2011 TARİH VE 1970 (2011) SAYILI KARARI............... 413

EK-2 GÜVENLİK KONSEYİ'NİN 17 MART 2011 TARİH VE

1973 (2011) SAYILI KARARI........................................................... 423

EK-3 2005 BİRLE?Mİ? MİLLETLER DÜNYA ZİRVESİ

SONUÇ BELGESİNİN İLGİLİ PARAGRAFLARI......................... 432

EK-4 'KORUMA SORUMLULU?U: HIZLI VE KARARLI

?EKİLDE TEPKİ GÖSTERMEK' BA?LIKLI 2012 YILI

BİRLE?Mİ? MİLLETLER GENEL SEKRETERİ'NİN

RAPORU'NUN 54 VE 55. PARAGRAFLARI................................. 433

EK-5 'TEMEL VE KARARLI BİR YÜKÜMLENME: KORUMA

SORUMLULU?UNUN İCRASI' BA?LIKLI 2015 YILI

BİRLE?Mİ? MİLLETLER GENEL SEKRETERİ'NİN

RAPORU'NUN 9. PARAGRAFI ...................................................... 435