Beschreibung

Namuslu olabilecek kadar sâhib-i iz'ân olmayanların sulûk edecekleri tarîk, hile ve mefsedettir! Nevşehirli bir Osmanlı Rumu olan Doktor Arhangelos Gavril tarafından 1911'de kaleme alınan Anadolu Osmanlı Demiryolu ve Bağdat Demiryolu Şirket-i Osmaniyesi İdaresinin İçyuzu, Anadolu ve Bağdat demiryollarının işleyişi ve çalışma koşulları hakkında oldukça canlı tasvirler içeriyor ve şirket yönetiminin haksız uygulama, yolsuzluk ve kanun tanımazlıklarına, bilhassa II. Abdulhamit yönetiminin kimi ileri gelenleri ile şirket idaresi arasındaki samimi ilişki ve menfaat ortaklığına ve bunun halka ve ulkeye bedeline dair bir iddianame niteliği taşıyor. Doktor Gavril, yıllarca çalıştığı şirkette edindiği deneyimler ve bir araştırmacı titizliğiyle derlediği belgeler aracılığıyla şirketin yolsuzluk ve kanunsuzluklarını okura sunarken, Anadolu Demiryolları Şirketi'nin -en başta Genel Mudur Huguenin olmak uzere- yabancı sermaye ağırlıklı yönetimini ağır ithamlarla suçluyor ve demiryolu hattı idaresinin denetimi ve ıslahına ilişkin Osmanlı yurtseverliği ve meşrutiyetçiliğini temel alan bir siyasal pozisyonu savunuyor. Üstelik Gavril'in her satırından, demiryolu hattında çalışan emekçilere karşı derin bir ilgi ve yakınlık ile hattın gerçek sahibi olarak nitelediği Osmanlı halkının menfaatlerini gözetmenin en ustun değer olduğunun idrakindeki yurtsever bir bilinç suzulmekte. Demiryolu emekçilerinin şirket idaresinin keyfilik ve zorbalıklarına karşı örgutlenme çabaları ve gerçekleştirdikleri grevin de örgutleyicilerden olan Gavril'in ilk elden tanıklıkları, geç dönem Osmanlı emek ve iktisat tarihçiliği açısından paha biçilmez bir kaynak. Memleketin ilk modern buyuk projesinin kilometre garantili sözleşmeleri, tarifelerde şirket yararına yapılan oynamalar, akraba kayırmacılığı, liyakatsiz atamalar, sermayeye hukumet eliyle aktarılan devasa kamu kaynakları, siyaset ile ticaretin iç içe geçişi ve elbette acımasız emek sömurusune dair içerden bilgiler aktaran Doktor Gavril'in bu tarihi vesikası, ne hazindir ki yuz yıl sonrasının okuruna da pek tanıdık gelecek! Stefo Benlisoy'un Önsöz'uyle...